Ankara’nın 6 Ekim 2026 gündeminde, afet ve güvenlik alanlarını aynı masada buluşturan bir bilimsel toplantı var. IV. Uluslararası KBRN Kongresi, AFAD’ın yayımladığı takvime göre 6–9 Ekim arasında AFAD Başkanlık Binası’nda düzenleniyor. Kongrenin yapay zekâya odaklanan teması, bir yazılımın ne kadar hızlı sonuç verdiğinden daha geniş bir soruyu öne çıkarıyor: Hatalı bir değerlendirmeyi kim fark edecek ve sistem hangi koşullarda güvenilir sayılacak? Bu dosya resmî programı ve bu programın açtığı değerlendirme başlıklarını ayrı ayrı ele alıyor.
Resmî duyuruda hangi çerçeve çiziliyor?
AFAD’ın 25 Eylül tarihli açıklamasında etkinliğin teması “Yapay Zeka Çağında KBRN Tehditlerini Yeniden Tanımlamak” olarak veriliyor. Bilim insanları, uzmanlar, öğrenciler, kamu ve özel sektör temsilcilerinin bir araya getirilmesi hedefleniyor. Duyuruda risk analizi, yeni stratejiler, teknolojik gelişmeler ve bilimsel çalışmaların yanında sözlü ve poster bildiriler de yer alıyor. Son gün için ekiplerin bir müdahale senaryosu üzerinden kapasitesini göstereceği demonstrasyon planlanmış durumda. AFAD’ın kongre açıklaması.
Buradaki takvim bilgisi ile kongreden çıkacak sonuçları birbirine karıştırmamak gerekiyor. Bir başlığın programa alınması, o konuda yeni bir sistemin hizmete girdiğini veya belirli bir sorunun çözüldüğünü göstermez. Kongre kararları, sunumlar ve resmî değerlendirmeler yayımlandığında bunlar ayrıca incelenebilir. Bugünkü bilgi, toplantının ilan edilen kapsamı ve programıdır.
KBRN ne demek, risk ve tehdit neden ayrı kavramlar?
KBRN; kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer sözcüklerinin kısaltmasıdır. AFAD sözlüğü, bu maddelerin kasıtlı ya da kazara yayılmasıyla insan ve çevre için oluşabilecek tehlikeli durumları kapsayan bir çerçeve kullanıyor. Risk analizi ise yalnız maddenin varlığını belirlemekten ibaret değil; zarar oluşma olasılığının ve zararın ciddiyetinin değerlendirilmesini de içeriyor. AFAD KBRN Sözlüğü.
Bu ayrımın günlük haber okumasında karşılığı var. Bir tehlikenin konuşulması, o tehlikenin bugün belirli bir yerde gerçekleştiğini göstermez. Bir kongrede nükleer güvenliğin ele alınması da bir kaza duyurusu değildir. Dolayısıyla toplantı başlıklarından hareketle bir şehir veya tesis hakkında alarm üreten yorumlara temkinli yaklaşılmalıdır. Bilimsel hazırlık çalışmasının amacı, olası sorunları ortaya çıkmadan önce anlamaktır.
6 Ekim programında hangi oturumlar var?
Kongrenin resmî internet sayfasında ilk gün kayıt ve açılışın ardından uluslararası KBRN güvenliği üzerine açılış oturumu bulunuyor. Programda Kimyasal Silahların Yasaklanması Teşkilatı ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı gibi kuruluşlardan uzmanlara yer verilmiş. Yapay zekânın fırsatları, riskleri ve güvenlik yaklaşımları da ayrı bir oturum başlığı. Bunlar programda ilan edilen içeriklerdir; konuşmacıların gerçekleşmiş açıklamalarına ilişkin doğrudan bir tutanak yerine geçmez. Kongrenin güncel etkinlik takvimi.
Bir erken uyarı sistemi için dört kritik soru
Aşağıdaki değerlendirme, kongrede alınmış bir karar değil; yapay zekâ destekli sistemleri okurken kullanılabilecek bir analiz çerçevesidir. İlk soru verinin kaynağıdır. Ölçüm hangi cihazdan, hangi zamanda ve hangi koşullarda gelmiştir? Eski veya eksik kayıtlarla çalışan bir modelin hızlı yanıt üretmesi, yanıtın sahadaki durumu doğru temsil ettiğini kanıtlamaz. Verinin güncelliğini göstermek, en az sonuç ekranı kadar önemlidir.
Yanlış alarm ile kaçırılan alarm aynı hata değildir
İkinci soru, sistemin hangi tür yanlışı yaptığıdır. Zararsız bir durumu tehlikeli gösteren sistem ile önemli bir işareti gözden kaçıran sistemin sonuçları farklıdır. Bu nedenle yalnız tek bir başarı yüzdesi, değerlendirme için yetersiz kalabilir. Hataların türünü, hangi koşullarda arttığını ve uzmanların bu hatalara nasıl müdahale edebildiğini sormak daha açıklayıcıdır. “Yüksek doğruluk” ifadesinin yanında ölçümün nasıl yapıldığı görülmelidir.
Yeni koşullarda performans nasıl değişiyor?
Üçüncü soru, sistemin geliştirme aşamasında görmediği durumlara ilişkindir. Örneğin ölçüm koşulları değiştiğinde, veri akışında kesinti olduğunda veya cihaz yenilendiğinde aynı değerlendirme süreci yeterli kalacak mı? Bunlar burada tartışma amacıyla verilen örneklerdir; belirli bir AFAD sisteminde sorun yaşandığı iddiası değildir. Güvenilirlik değerlendirmesi, yalnız ideal çalışma koşullarını değil, belirsizlik anlarını da kapsamalıdır.
Son kararı kim veriyor?
Dördüncü soru yetki ve sorumluluktur. Sistem bir öneri ürettiğinde, önerinin dayanağını görebilen ve gerektiğinde onu reddedebilen bir uzman bulunması gerekir. Sonucun kayıt altına alınması, sonradan değerlendirme yapılmasını da kolaylaştırır. Aynı nedenle alarmın zamanı, kullanılan veri ve insan müdahalesi birbirinden kopuk tutulmamalıdır. Kararın izlenebilir olması, yeni bir modelin eklenmesinden daha temel bir ihtiyaç olabilir.
Demonstrasyon neden yalnız gösteri olarak okunmamalı?
Bir senaryo uygulamasının asıl değeri, farklı görevlerin birbirine nasıl bağlandığını görünür kılabilmesidir. Ölçüm ekibinin bilgisi, koordinasyon merkezine nasıl ulaşır? Bilgi gecikirse ne olur? Teknik terimler başka bir kurumun ekibi tarafından aynı anlamda mı kullanılır? Bu soruların her biri, gerçek olay yaşanmadan süreçleri değerlendirme fırsatı sunar. Ancak kontrollü bir uygulamanın başarılı görünmesi, bütün olası koşullarda aynı sonucun elde edileceği anlamına gelmez.
Bu bakış, daha genel afet hazırlığına da uygulanabilir. Yerel kapasite, haberleşme ve kurumlar arası görev paylaşımı için İstanbul’un afet hazırlığı dosyası ilgili bir okuma sunuyor. Yapay zekânın çalışma süreçlerine etkisini başka bir alandan değerlendirmek isteyenler ise yapay zekâ ve yazılımcılık yazısına geçebilir. Bu bağlantılar kongre sonucuna kanıt olarak değil, konuyu genişleten arşiv okumaları olarak verilmiştir.
Kongre sonrasında ne izlenmeli?
Takip için en yararlı belgeler; yayımlanacak bildiri metinleri, somut uygulama örnekleri, değerlendirme yöntemleri ve kurumların resmî sonuç açıklamaları olacaktır. Özellikle bir teknoloji hakkında iddialı bir ifade görüldüğünde, bunun araştırma önerisi mi, deney sonucu mu, yoksa sahada kullanılan bir hizmet mi olduğu kontrol edilmelidir. Bu üç aşamayı ayırmak, gelişmeyi küçümsemeden gerçek kapsamını anlamaya yardımcı olur.
